Je kind en AI – GroeiGids

AI heeft voordelen en maakt dingen makkelijker, ook voor je kind. Maar er zijn ook nadelen en risico’s. Hoe kun je je kind het best begeleiden bij het gebruik van AI-chatbots?

Waarom is het belangrijk om je kind te begeleiden bij het omgaan met AI?

AI (kunstmatige intelligentie) is een verzamelnaam voor alle slimme computerprogramma’s die vragen kunnen beantwoorden, teksten kunnen schrijven of afbeeldingen maken. Aan AI-chatbots kun je allerlei soorten vragen stellen. Ze lijken soms menselijk, maar ze begrijpen niet echt wat ze zeggen en kunnen fouten maken. Ze zijn een hulpmiddel, maar kunnen nooit het eigen denken of menselijk contact vervangen.

Kinderen gebruiken AI-chatbots bijvoorbeeld om iets op te zoeken voor een huiswerkopdracht of om leuke plaatjes mee te maken. Tieners vragen ook vaak persoonlijk advies aan chatbots als ze een probleem hebben.

Sommige ouders maken zich zorgen over het gebruik van AI door hun kind. Hoe leer je je kind hier goed mee om te gaan, grenzen te stellen aan het gebruik van chatbots en kritisch te blijven?

Bij jongere kinderen is het belangrijk om AI samen te gebruiken. Bij tieners kun je meer loslaten en vertrouwen. Maar maak ook afspraken en blijf kritisch.

Wat kan AI wel en niet voor je kind betekenen?

AI heeft veel voordelen, maar het is belangrijk dat kinderen zelf blijven nadenken en niet alles geloven. Ze moeten niet afhankelijk worden van AI.

AI-chatbots (of: AI-assistenten) zoals ChatGPT, Co-pilot of Gemini kunnen je kind helpen bij bijvoorbeeld:
-leuke ideeën krijgen, bijvoorbeeld voor een spreekbeurt
-uitleg krijgen als iets onduidelijk is
-een tekst verbeteren die je kind zelf heeft geschreven
Ze kunnen beter geen chatbot gebruiken voor:
-huiswerk helemaal laten maken
-medisch of psychologisch advies
-ruzies bespreken of moeilijke situaties zonder er met iemand over te praten

Vertel je kind in ieder geval dat hij of zij nooit persoonlijke gegevens of foto’s moet delen! Die kunnen op de verkeerde manier gebruikt worden.

Hoe bespreek je AI met je kind?

Vraag of hij of zij aan jou wil laten zien wat hij of zij met AI doet. Welke AI-chatbots gebruikt je kind? Verdiep je erin en toon interesse. Vraag bijvoorbeeld: Wat is de laatste vraag die je hebt gesteld aan een chatbot? Of wat was het leukste of gekste antwoord dat je kreeg?
Als je zelf geen AI gebruikt, kun je het eens uitproberen. Dan krijg je een beter beeld en kun je het er makkelijker met je kind over hebben.
Praat met je kind over waar een AI-chatbot wel en niet handig voor is. Moedig je kind aan om eerst zelf informatie te zoeken en te schrijven, en pas daarna AI te gebruiken als ondersteuning.
Probeer samen leuke AI-tools uit, waar je bijvoorbeeld kunstwerken mee kunt maken. Dan kun je meteen bespreken hoe makkelijk het is om nepfoto’s en nepnieuws te maken. En waarom je dus niet altijd moet geloven wat je online ziet.
Je kunt ook brainstormen met je kind en een chatbot. Bijvoorbeeld over wat voor vakantie het hele gezin leuk zou vinden, of hoe je kind de eigen kamer naar zijn of haar smaak kan inrichten.
Bespreek met je kind dat het geen schoolwerk met behulp van een chatbot mag maken.

Hoe controleer je samen of informatie van een chatbot klopt?

AI-antwoorden zijn vaak goed en duidelijk geschreven. Daardoor kun je al snel het gevoel krijgen dat het klopt.

Maar chatbots kunnen verkeerde informatie geven, dingen door elkaar halen dingen of een antwoord verzinnen. Het is tenslotte een ‘robot’ die zelf niet kan nadenken maar informatie haalt uit heel veel verschillende, meer en minder betrouwbare bronnen. Daarom is het belangrijk dat je kind zelf blijft nadenken en antwoorden controleert bij betrouwbare bronnen.

Leg uit dat AI heel veel kan, maar ook veel niet.

Stel samen een vraag aan een chatbot. Vraag je kind: Wat vind jij van dit advies? Waar zouden we kunnen controleren of het klopt? Check dit samen, bijvoorbeeld door op een betrouwbare site te kijken.

Hoe bespreek je het stellen van persoonlijke vragen aan AI?

Veel kinderen en vooral tieners bespreken persoonlijke dingen met AI-tools. Bijvoorbeeld dat ze zich buitengesloten voelen, hoe ze kunnen reageren in een ruzie of met wat voor appje ze hun ouders kunnen overhalen om meer zakgeld te geven.

Chatbots geven snel, makkelijk en anoniem antwoord, dus de drempel is heel laag. Ze doen menselijke gesprekken na en dat kan heel echt overkomen. Als je een persoonlijke vraag stelt aan een chatbot, lijk je echt met iemand te praten die met je meeleeft. Voor kleine dingen kan dat leuk en handig zijn. Maar een chatbot kan hele verkeerde adviezen geven.

Vraag je kind of het wel eens met een chatbot praat over hoe hij of zij zich voelt.
Leg uit dat AI alleen een mens nadoet. Het kent je kind niet en geeft niet altijd betrouwbaar advies over gevoelens, gezondheid en relaties. Een advies kan goed klinken maar toch schadelijk zijn. De chatbot weet dat niet en voelt zich ook niet verantwoordelijk.
Vertel dat als je kind het moeilijk heeft, hij of zij veel beter kan praten met jou, een ander familielid, een docent of een ander vertrouwd persoon.
Je kunt je kind ook vragen: ‘Als een vriend zou zeggen dat hij liever met AI praat dan met mensen, wat zou jij dan tegen die vriend zeggen?’

Hoe houd je het gebruik van AI in balans?

Zorg dat er naast alle leuke dingen die met AI (en andere media) kunnen, genoeg tijd overblijft voor slapen, school, vrienden, hobby’s en sporten.

Vraag je kind of hij of zij misschien te veel AI gebruikt. En of hij of zij zich daar altijd beter door voelt. Bespreek dat AI nooit echte ervaringen en vriendschappen kan vervangen.
Let op als je kind zich terugtrekt, veel met AI chat en minder met vrienden of familieleden. Probeer er met je kind over te praten zonder oordeel. En maak duidelijke afspraken. Werkt dit niet en blijf je bezorgd? Neem contact op met de Jeugdgezondheidszorg. Een pedagoog van de GGD kan je ondersteunen.
Bespreek op welk moment van de dag het fijn zou zijn om schermvrije uren te hebben. Spreek per dag af hoe lang je kind maximaal een AI-chatbot mag gebruiken of achter een scherm mag zitten.
Als jouw account gekoppeld is aan dat van je kind, kun je ook instellen wanneer een chatbot zoals ChatGPT niet gebruikt kan worden.

Hoe bespreek je privacy en AI met je kind?

Veel AI-chatbots, vooral de gratis tools, verzamelen informatie die mensen geven.

Leg je kind uit dat het geen persoonlijke informatie moet delen met AI. Zoals naam en adres, school, foto’s of persoonlijke problemen. Je weet nooit wat ermee gebeurt of waar het terechtkomt. Daar heb je zelf geen controle over.
Vertel de regel: Alles wat je niet tegen een onbekende op straat zou vertellen, vertel je ook niet aan een chatbot.
Als je je chatbot-account koppelt aan dat van je kind, kun je privacy- en contentinstellingen aanpassen.

Tenslotte:

Je hoeft echt geen AI-expert te zijn om je kind goed te begeleiden. Door nieuwsgierig te blijven en er samen open over te praten, help je je kind al!